Frez üzerindeki renk bandı ne anlama gelir? Elmas frezde gren kademeleri

Hekimin eline aldığı frezin üzerinde iki bilgi vardır: sap üzerindeki renkli halka ve gövdeye basılı kod. Türkçede bu ikisini doğru anlatan kaynak neredeyse yok. Arama motorunda “frez renk kodu” arattığınızda karşınıza tırnak freze uçları ve HTML renk kodları çıkıyor. Bu yazı o boşluğu iki kaynağa dayanarak dolduruyor: uluslararası standardın kendisi ve DeltaDentDiamco’nun 220 kodluk kataloğu.

Renk bandı bir standarttır, ama zorunlu değildir

Yaygın iki yanlış inanış var. Birincisi “renk bandı her markada farklıdır” demek. İkincisi “renk bandı zorunludur, her frezde bulunur” demek. İkisi de tam doğru değil.

Gerçek şu: elmas frezlerde gren kademesi, renk kodu ve tane boyutları ISO 7711-3 standardıyla tanımlanmıştır. Standardın adı zaten bunu söylüyor: Dentistry, Diamond rotary instruments, Part 3: Grit sizes, designation and colour code. Yani renk keyfî değil.

Ama standardın kendisi bir esneklik bırakıyor: renk kodunun kullanılması üreticinin tercihine bağlıdır. Standardın ifadesiyle, renk kodu kullanılıyorsa Tablo 1’deki renkler kullanılmak zorundadır. Kullanmamak da mümkündür; nitekim orta gren için “mavi bant ya da bantsız” iki seçenek birden tanımlıdır.

Pratik sonuç: renk gördüğünüzde ona güvenebilirsiniz, ama renk göremediğinizde bu bilgi yok demek değildir. O durumda koda bakılır.

ISO 7711-3 gren tablosu

Altı kademe var ve aralarındaki fark küçük değil. Siyah bandın tane boyu, beyaz bandın on iki katıdır. Mavi ile kırmızı arasındaki fark bile iki kattan fazladır. Bu yüzden “biraz daha ince bir frez” demek yerine kademeyi adıyla söylemek gerekir.

Frez Dükkanı’nda hangi renkler var

Kataloğumuzda dört renk kademesi bulunuyor. Ürün sayfalarında bunları “Renk” seçeneğinden seçiyorsunuz:

• Sarı, ekstra ince, 25 µm. Yalnız bitim ve cila hattında. Altı üründe var.
• Kırmızı, ince, 46 µm. Katalogda 35 kod.
• Mavi, orta, 106 µm. Katalogun omurgası, 128 kod.
• Yeşil, iri, 150 µm. Katalogda 34 kod.

Sarının yalnız altı üründe bulunması tesadüf değil. Bu altı ürün bitim ve cila kategorisinde ve üretici kodlarının tamamı S son ekli, yani ekstra ince. Ekstra ince gren madde kaldırmak için değil, yüzey bitirmek için üretilir; dolayısıyla yalnız o hatta bulunur.

Katalogda ayrıca iki kademe daha var ama renk seçeneği olarak sunulmuyor: ekstra iri (11 kod, A serisi ve -XC son ekli kodlar) ve karma gren (7 kod, yalnız Ceramica X hattında).

Karma gren: aynı frezde iki tane boyu

Ceramica X hattındaki -X son ekli kodlar, katalogda “Mix (Fine + Extra Coarse)” olarak kayıtlı. Yani aynı çalışma ucunda hem ince hem ekstra iri tane bir arada bulunuyor. Üretici bu hattı kendi ifadesiyle şöyle tanımlıyor:

“High-performance diamond burs designed for zirconia and hard ceramic materials. Suitable for ceramic adjustment and precision work, ensuring durability and consistent performance on high-resistance surfaces.”

DeltaDentDiamco, Ceramica X ürün hattı tanımı

Katalogda doğrulanmış örnek: CE3-X, ISO 001 rond, Ø2,0 mm, karma gren. Bu hattı seramik ve zirkon frez kategorisinde bulabilirsiniz.

Kodun son eki greni verir

Renk bandı yıpranabilir, sterilizasyon döngüleriyle solabilir, frez standında yanlış yere konabilir. Kod ise gövdeye basılıdır ve tektir. DeltaDentDiamco kodlarında gren bilgisi son ekte taşınır. Bu kural katalogdaki 220 kaydın 213’ünde tutuyor:

Sondaki A, B ve C harfleri gren değil, aynı şekil ailesindeki ölçü varyantını gösterir. S24 ile S24A aynı geometri ve aynı gren, farklı çaptır: biri Ø1,4 mm, diğeri Ø1,6 mm.

Kuralın dışında kalan yedi kayıt var ve altısı aslında ayrı bir seri: A1 ile A5 arası kodların tamamı ekstra iri. Orada son ek değil, önek belirleyici. Geriye tek gerçek istisna kalıyor, S36-C katalogda orta gren olarak kayıtlı. Bu kaydı üreticiye doğrulattırıyoruz ve sonucu bu yazıya işleyeceğiz.

Kodun öneki hangi hat olduğunu verir

Bu tabloyu bir kez okuduğunuzda katalogda kaybolmazsınız. C ile başlayan her kod bitim işi içindir ve grenlerinin tamamı ince ya da ekstra incedir. P ile başlayan onbir kodun tamamı tek bir geometridir: konik pahlı, yani chamfer. A ile başlayan beş kodun tamamı ekstra iridir.

DeltaDentDiamco neden farklı

Gren ve kod okumayı bilmek yarısı. Diğer yarısı, o grenin ne kadar süre gren olarak kalacağı. Burada belirleyici olan, elmas tanesini gövdeye bağlayan matris.

DeltaDentDiamco frezleri İtalya’da, Usmate’de kırk yılı aşkın süredir üretiliyor. Marka 2021’den bu yana uluslararası Tri Hawk ürün ailesinin parçası. Üreticinin bağlama sistemi hakkındaki kendi ifadesi şu:

“The rhodium-platinum alloy is produced with two noble metals which provide non-toxicity and are capable of binding irreversibly the diamond crystal to the stem of the bur.”

DeltaDentDiamco, rodyum ve platin alaşımı tanımı

Standard hat için üreticinin tanımı: “traditional bonding matrix, enhanced through a Rhodium/Platinum coating process”. Ceramica hattında ise kaplama çift kat uygulanıyor: “Ceramic diamond burs with double Rhodium/Platinum coating, optimized for finishing procedures on all-ceramic and zirconia restorations.”

Bu ifadelerin üreticiye ait olduğunu belirtelim. Biz Türkiye distribütörü olarak bunları aktarıyoruz; klinik performans değerlendirmesi hekimin kendi gözlemine kalır.

Sipariş verirken üç satır

Renk ve kodu birlikte okuduğunuzda sipariş netleşir. En kısa hâli:

1. Geometri: ISO şekil grubu. Türkçe şekil adı değil, çünkü adlandırma markadan markaya değişebiliyor.
2. Çap: üç haneli kod ya da milimetre. 016 demek Ø1,6 mm demek.
3. Gren: kademe adı ya da kod son eki. “İnce” demek yeterli, F demek daha da kesin.

Kodun tamamını okumak için ISO 6360 kodu okuma rehberine bakabilirsiniz.

Sık sorulanlar

Frezimde hiç renk bandı yok, gren ne?

ISO 7711-3’te orta gren için “mavi bant ya da bantsız” iki seçenek birden tanımlıdır. Yani bantsız bir frez büyük olasılıkla orta grendir. Kesin bilgi için gövdedeki kodun son ekine bakın: son ek yoksa orta gren.

Yeşil bant bende iri, başka markada süper iri görünüyor, neden?

ISO 7711-3’e uyan üreticilerde yeşil iri demektir, 150 µm. Farklı görünüyorsa o üretici renk kodunu kullanmıyor ya da kendi şemasını uyguluyor olabilir. Standart renk kullanımını zorunlu tutmadığı için bu mümkündür. Bu durumda tek güvenilir bilgi üreticinin kod ve gren tablosudur.

Mikron değeri sipariş için yeterli mi?

Hayır. Mikron yalnız tane boyunu söyler. Aynı gren onlarca farklı geometri ve çapta bulunur. Katalogda tek başına orta grende 128 kod var.

Kaynaklar

• ISO 7711-3:2004, Dentistry, Diamond rotary instruments, Part 3: Grit sizes, designation and colour code
• ISO 6360-1:2004, Dentistry, Number coding system for rotary instruments, Part 1: General characteristics
• DeltaDentDiamco ürün hattı tanımları ve 220 kodluk katalog
• Frez Dükkanı teknik rehberi

Gren kademesine göre kategoriler

• Bitim ve cila frezleri, ekstra ince ve ince gren
• Seramik ve zirkon frezleri, Ceramica ve karma gren
• Tüm elmas frezler, sitede 66 ürün

İlgili yazılar

• ISO 6360 frez kodu nasıl okunur
• Hangi işlemde hangi frez kullanılır
• Elmas frez ne zaman değiştirilmeli
• FG, RA ve HP sap tipleri arasındaki fark

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, klinik tavsiye değildir. Gren ve kod değerleri DeltaDentDiamco kataloğundan, renk ve mikron değerleri ISO 7711-3 standardından alınmıştır. Frez Dükkanı, DeltaDentDiamco’nun Türkiye distribütörüdür.